La
llegada a Inglaterra de los comisionaos asturianos nel 1808: un documentu
inéditu
Un documentu británicu inéditu sobre
Asturies
El documentu alrodiu del
cualu xira'l presente trabayu ye un manuscritu orixinal comtenporaniu,
autógrafu y ensín copies conocíes, escritu en llingua
inglesa y firmau por John Hill, capitán de l'Armada británica.
Tá fecháu en Londres, a 8 de xunu del 1808. Nel entamu o embaxu
del documentu nun se fala d'un destinatariu concretu, pero sí na fin del
testu, el secretariu del Foreing Office británicu, George Canning.
Enxamás publicáu enantes, esti escritu ye'l más tempranu
d'una llarga serie de documentos británicos inéditos qu'illustren
de xeitu bien completu la hestoria de les rellaciones ente Asturies y Gran
Bretaña mentantu la Guerra de la Independencia, y que l'autora d'estes
llínies espera ufiertar, traducíos y recoyíos en volume
apocayá.
El testu orixinal del
documentu en cuestion ye'l que bien darréu:
"Capitain
Hill,,commander of His Majesty's armed ship Humber, was senior officer of
the port of Falmounth when the Spanish nobleman and his companion Don
Andrés de la Vega arrived at that port om Monday last the 6th
of June on the English privateer Stag of Jersey, for which they paid the master
500 guineas. The province of Asturias having declared war against the French,
they have given full powers to those two gentlemen to treat with oru
Government, and also are the bearers of letter to the King of England. Viscount
Matarrosa informs Captain Hill that he left Gijón in Asturias the 30 of
May last in an open boat and got on board the privateer as above. He also says
that the province of León and St Andero have also declares war against
France, and he thinks most of the other provinces will follow. The Viscount was
at Madrid in the insurrectins,and only left on the 9th of May, at
which timr it was quelled, but the French lost about 4,000 men and a vast
number of officers from the windows. He also said that Mr Hunter, the Engish
Consul, was by order of Murat al St Andero, and the people of St Andero have
released Mr Hunter and confined the French Consul. The Viscount is a relation
of the Spanish Admiral who commands the fleet at Minorca, and the Admiral is a
native of Asturias. The collector of the customs at Falmouth, who is the alien
agent there, not having authority to let these gentlement proceed to London,
Captain Hill as being senior officer at the port, took it upon himself to take
charge of these gentlemen, and have brought yhem to London with their
dispatches, with all possible dispatch. Captain Hill thinks that what he has
done wiññ meet with the approbation of the Right Honourable Mr
Canning, His Majestic's Principal Secretary of State."
London, June 8th
[Firmáu:] JOHN HILL
La mio traducción
del documento anterior ye comu sigue:
" El
capitán Hill, comandante del buque de guerra de la So Maxestá
Humber, yera l'oficial de mayor rangu nel puertu de Falmouth cuandu
l'aristócrata español y el so acompañante don
Andrés Angel de la Vega aportaren a esi puertú'l llunes
pasáu, día de xunu, a bordu del corsariu inglés Stag, de
Jersey, llueu de pagar 500 guinees al so capitán. Depués de
declarar la guerra a los franceses, la provincia d'Asturies otorgó
plenos poderes a esos caballeros pa negociar col nuesu Gobiernu, y son
asinamesmu portadores d'una carta empobinada al Rei d'Inglaterra. El vizconde
de Matarrosa informa al capitán Hill que salió de Xixón,
n'Asturies, el 30 de mayu últimu nuna lancha y xubió a bordu del
corsariu sigún indiqué más enriba. Tamién diz que
les provincies de Lleón y Santander declaráren-y la guerra a
Francia y barrunta que la mayoría de les provincies fairánlo
darréu.
EI vizconde alcontrábase en Madrid mentantu la
insurrección y xurdió d'ellí apocayá, el 9 de mayu,
momentu nel que'l llevantamientu taba sofocáu, pero los franceses
perdieron unos 4.000 soldaos y un tresmontoriu d'oficiales yá que los
españoles disparaben enriba too a estos últimos dende les
ventanes. Tamién dixo que'l Sr. Hunter, el cónsul inglés,
fora confináu en Santander por orde de Murat y que les xentes d'esta
ciudá lliberaron al Sr. Hunter y arrestaron al cónsul
francés. El vizconde ye pariente del almirante español que
tá al mandu de la flota en Menorca, talu almirante ye asturianu. Dao
que'l recaudador d'aduanes en Flamouth, qu'actúa ellí comu
encargáu d'estranxeros, nun tinía autoridá pa permitir
treslladar a estos caballeros a Londres el capitán Hill, comu Oficial
Mayor del puertu asumió la responsabilidá de faese cargu d'estos
caballeros y llevólos a Londres colos sos despachos tan anaína
comu-y foi posible. El capitán Hill supón que lo que fexo
merecerá l'aprobación del Honorable Sr. Canning, Primer
Secretariu d'Estáu de la so Maxestá."
Londres, 8 de xunu.
[Firmáu] John Hill
Sigún se ye a
observar, tamos énte un documentu mui direutu ya informativu, al
traviés del cual el capitán John Hill comunica, en primer llugar,
la llegada a Falmouth del vizconde de Matarrosa y d'Andrés Angelde la
Vegá 16 de xunu de 1808, con despachos pal rei d'Inglaterra, y
revestíos de poderes pola Xunta del Principáu col finxu de
negociar col Gobiernu británicu; darréu informa, al
traviés del testimoniu de los recién llegaos, de la
situación nel Norte d'España, los acontecimientos de primeros de
mayu en Madrid y los incidentes qu'acaecieron alredor del cónsul Hunter
en Santander, y a la fin responsabilízase de llevar a los asturianos a
Londres. Fairé darréu delles precisiones y comentarios a
ésti que ye'l primer documentu escritu por un británicu y dende
Gran Bretaña sobre los acontecimientos d'Asturies (y, con tola
probabilidá, d'España) en mayu-xunu de 1808.
Estudiu documental: delles
precisiones
Nel primer
párrafu del so escritu, Hill fala de "dos caballeros"
acabantes de llegar d'Asturies Matarrosa y De la Vega.Yeren ciertamente los dos
miembros más nombraos de la comisión, pero non los únicos.
La legación asturiana taba n'efeutu encabezada por José
María Queipo de Llano y Ruiz de Sarabia, de 22 años, vizconde de
Matarrosa y futuru conde de Toreno, vocal nato de la Xunta Xeneral, y
tenía comu elementu destacáu a Andrés Anxel de la Vega
Infanzón, de 40 años, Ilicenciáu en Lleis y profesor de la
Universidá d'Uviéu. Pero completábenla otres persones. A
saber, Fernando Alvarez de Miranda, de 28 años, tamién profesor
de la Universidá d'Uvieu qu'actuaría comu secretariu y
exerciaría, eventualmente , funciones de mensaxeru; Toribio Cienfuentes,
capitán de l'Armada, que desempeñará frecuentes misiones
de tresmisión de mensaxes, de Londres a Asturies y viceversa, y
Silvestre de la Piniella, intérprete del grupu tamién
llamáu a exercer otres funciones, comu la d'acompañar a Asturies
a los primeros comisionaos militares británicos, no cabero de xunu del
1808.La legación completábase con una "servidume"
ensín nome y ensín cuantificar. Tamién se fala nesi
párrafu del corsariu Stag. Efeutivamente, el capitán Fool, de
talu buque, qu'al empar s'atopaba na fasterá'I Cabu Peñes, a
cambiu de la mentada cantidá de 500 guinees accediera a treportar al
grupu dende Xixón fasta Falmouth. Al paecer, la intervención d'un
pescador de Candás, Manuel González Valdés,y el so rapaz,
foi fundamental nes negociaciones pal tresporte, acabaes con bien por
Cifuentes".
Más importancia
tien otra observación tamién contenida nel párrafu del que
tamos falando: la de que la Xunta Xeneral del Principáu tenía
otorgao "plenos poderes" a Matarrosa y De la Vega pa negociar col
Gobiernu británicu, y qu'entrambos los dos yeren portadores d'una carta
pal soberanu inglés. Too ello ye esautu. El 25 de mayu de 1808, data na
que'1 Principáu se llevantaba contra Napoleón, la Xunta Xeneral,
constituyida en Suprema, tenía dexao por escritu les "demandas
expresivas de la voluntad del pueblo asturiano", ente los que se cuntaba
l'unvíu a Londres de "dos representantes" de dicha Xunta,
"en calidad de enviados extraordinarios" ya investíos "de
plenos poderes". Tamién tinía ellaboráo una carta,
empobinada al monarca británicu na que solicitaba formalmente l'ayuda de
"la generosa nación británica", faciéndolo
"por medio de sus diputados, autorizados con plenos poderes".
Finalmente, y nun tercer documentu, la Xunta Xeneral confería "sus
plenos y amplios poderes sin limitación" a les persones concretes
de Matarrosa y De la Vega. La "Gaceta de Oviedo", nel so primer
númberu, encargárase d'esparder estes medíes, dando
tamién cuenta de la salida dende Xixón de los diputaos asturianos
con destín a Londres".
Nel segundu
párrafu del so informe, Hill alude a les declaraciones de Matarrosa
sigún les cuales les provincies de Lleón y Santander, amás
d'Asturies, tán en pie de guerra contra Francia. Tamién esti
estremu ye esautu. N'efeutu, nos díes primeros del llevantamientu la
Xunta Xeneral del Principáu decidiere unviar diputaos a les provincies
llendantes, amás de los empobinao a Inglaterra. A Lleón foron
Francisco Miravalles Unquera y Pedro Alvarez-Celleruelo y Orviz, y a Santander
Alonso Victorio de la Concha y José Carrandi Rentería. Hill nun
fai alusión a Galicia: tamién equí, en concretu a La
Coruña, unviara la Xunta Xeneral a dos de los sos
diputaos-procuradores,Joaquín Antonio Sánchez y Vicente
Morán Lavandera. La misión encomendada a toos ellos yera informar
nes ciudaes citaes no tocántenes a les decisiones tomaes pola Xunta
asturiana ente los díes 9 y 13 de mayu. Cantabria, efeutivamente,
alzaríase'l 26 de mayu, Galiciá 130 del mesmu mes, y Lleón
el 1 " de xunu".
Nel tercer
párrafu del so escritu, Hill emprima apuntando'1 fechu de que
Matarrosa alcontrábase en Madrid mentantu los acontecimientos del 2 de
mayu. Efeutivamente, el biógrafu del vizconde referiríase na so
futura semblanza del personaxe al fechu de que, de magar 1803, esti pasaba en
Madrid "largas temporadas, perfeccionándose en sus estudio", y
el propio Queipo de Llano escribiría, venti años depués de
los fechos, sobre los avatares por elli padecíos nel Madrid
subleváu, los sos frustaos intentos de salvar la vida del so paisanu y
pariente Antonio Oviedo Portal, y los peligros sufríos nes sos propies
carnes al penetrar "por las filas enemigas", de quien lu salvó
"el hablar la lengua francesa". Añade Hill, darréu, el
datu de les baxes franceses en Madrid, cifraes en "unos 4.000 soldaos y un
tresmontoriu d'oficiales". Trátase d'una ñidia
desaxeración: el mesmu Toreno, al escribir col alloñamientu
propiu de venti años depués de los fechos, computaría les
baxes "de unos y de otros, nunos 1.200 homes ".
Acaba'l párrafu de
Hill con una referencia a Hunter, cónsul inglés en Santander.
John Hunter vendría ser ún de los personaxes clave na hestoria de
les rellaciones asturbritániques ente 1808 y 1813. Diplomáticu
británicu, los sos servicios na Península, presumiblemente comu
vicecónsul o cónsul entamaríen en 1773, en Sanl ucar de
Barrameda y Lisboa, ún tres d'otra. Cónsul xeneral y ayudante
d'Embaxada en Madrid dende'I 5 xunetu de 1802 fasta'15 de payares de 1804,
actuaría tamién comu Encargáu de Negocios fasta'l 1 de
xineru de 1803. Suspendíes les rellaciones diplomátiques entre
España y el Reinu Xuníu, quedaría en Madrid comu axente pa
la lliberación ya intercambiu de prisioneros británicos de
guerra, y el 2 de xineru de 1808 el so títulu de cónsul
tornaría recibir el plácet de Carlos IV. El 14 d'abril de 1808 ye
invitáu a dexar Madrid pol Gobiernu español, aportando a
Santander el 18 de mayu. El 6 de xunu (ye dicir, dos díes enantes de la
fecha del documentu que toi analizando) Hunter escribía dende Santander
una carta a George Canning cuntándo-y con pricuru les sos peripecies na
capital Cántabra: efeutivamente, comu pola so banda-y tinía
rellatao Matarrosa a Hill, l'arrestu de Hunter el 26 de mayu fora'1 detonante
del alzamientu en Santander, cuyu primer espisodiu ye xustamente la
lliberación de Hunter y I'encarcelamientu nel so llugar non sólu
del cónsul francés, sigún escribe Hill, sinón
tamién de "tolos habitantes franceses" de la capital
montañesa, comu afita Hunter na so propia narración de los
fechos. Hunter instalándose en Xixón apocayá, de magar el
12 de xunu, y dende esa villa llevaría al cau una intensa y n'ocasiones
controvertida llabor en pro de les rellaciones asturbritániques,
desdexando Asturies el 23 de payares de 1808.
Nel cuartu y caberu
párrafu de la carta, Hill fala nun yá de los acontecimientos
españoles que precedieran la llegada a Falmouth de los asturianos,
sinón a la so propia iniciativa no tocántenes al treslláu
d'estos a la capital británica. N'efeutu, arreblagando I'avezada
cuarentena, Hill asumiera la responsabilidá de llevar el grupu a
Londres, "en posta y con gran diligencia", comu nel so momentu
remembrará Toreno. Too efeutivamente, diba desendolcándose
aína pola mor de circunstancies tan especiales: los comisionaos
arribaben a Flamouth, sigún años depués anotaría
Toreno, "en la noche" del 6 de xunu.Del puertu de Falmouth, en
Kernow/Cor nualles, fasta la capital británica, hai la considerable
distancia de 400 kilometros: ye ñidio que los comisionaos asturianos y
el capitán Hill pasaron el restu de la nueche del 6 y tol día 7
viaxando en coche de posta, puestu que d'otramiente sería imposible'l
testimoniu de Toreno nel sen de que "no eran todavia las 7 de la
mañana [del 8 de xunu] cuando [los comisionaos asturianos] pisaron los
umbrales del Almirantazgo", en Londres. Nesi intre y llugar Matarrosa y De
la Vega entrevístense con William Wellesley Pole, primer secretariu del
Almirantazgu y hermanu del futuru duque de Wellington quien, sigún
anotará Toreno, "apenas daba crédito a lo que oia,
procurarando con ansia descubrir en el mapa el casi imperceptible punto que
osaba declararse contra Napoleón" probablemente nesi mesmu intre, o
pocu más sero, alcontrábase'l capitán Hill escribiendo'l
documentu que nos ocupa y esperando "que lo que fexo merecerá
I'aprobación del Honorable Sr. Canning" : n'efeutu, comu
años más sero remembraría Toreno, "poco
después" de la entrevista ente los comosionaos asturianos y
Wellesley Pole, "y en hora tan temprana, se avistó con los
diputados Mr. Canning".
Los acontecimientos posteriores:
Entama l'ayuda británica
Xustamente dende esi
intre -la mañana del 8 xunu de 1808-, los acontecimientos y les
iniciatives britaniques enbredaes a ayudar al Principáu subleváu,
sucederánse anaína. La primer carta de Canning al so soberanu
sobre los asuntos d'Asturies y asina comu la puesta d'ésti, tán
fechaes n'entrambos los dos casos el mesmu día 8. E1 día 9, los
diputaos asturianos entreguen a Canning el so primer memorial de peticiones.
Esi mesmu día, Lord Colchester será'l primer memorial de
peticiones. Esí mesmu día, Lord Colchester sera'l primer
particular n'espeyar, nel so diariu, la llegada de los diputaos a Londres.
Mesmu'1 9 comu'l 10, el diariu The Times dedicará sendos editoriales a
la defensa de la causa asturiana. La reacción de Wellesley Pole tres la
so entrevista colos asturianos tampocu nun se fai esperar: el día 11
firma tres ordes, empobinaes respeutivamente a los almirantes, Montagu, Youn
Gambier, nel sen d'unviar un emisariu a Xixón, aperiar una nave con
idénticu destín y bloquear la costa allugada ente Bayona y Cabu
Peñes. El mesmu 11 Canning propondrá al rei una rempuesta oficial
a la Xunta Xeneral, apelando a lo peligroso d'un retrasu na concesión
d'ayuda británica al Principáu y, enriba too, al fechu
constatáu de que la Xunta Xeneral "ye un organismu oficial y
llexitimu... y non un conceyu abiertu iguáu espontáneamente poles
desixencies del momentu". Tala rempuesta tendrá la sanción
real el 12 de xunu, y materializaráse na fundamental carta de Canning a
los comisionaos asturianos fechada esi mesmu día, na que, en nome del
rei d'Inglaterra, el secretariu del Foreign Office ufierta "tola
asistencia y ayuda a un esfuerzu tan magnánimu y loable" comu'1 que
lleva'1 Principáu nel so alzamientu contra Napoleón.
|
